BNPL که مخفف عبارت Buy Now, Pay Later به معنی «الان بخر، بعداً پرداخت کن» است، در حال حاضر یکی از محبوبترین و سریعترین روشهای پرداخت در جهان به شمار میآید. این سرویس به مشتریان اجازه میدهد تا خریدهای خود را به سرعت و به آسانی انجام دهند و مبلغ آن را در آینده و به صورت اقساطی بپردازند.
BNPL چگونه کار میکند؟
در فرآیند سنتی خرید، مشتری یا باید تمام پول را در لحظه پرداخت کرده یا برای دریافت وام بانکی، مراحل طولانی و پیچیدهای را طی کند. اما BNPL این معادله را به شکل کلی تغییر داده است. در این مدل، سه بازیگر با نقش مهم و اصلی حضور دارند: مشتری، فروشگاه و شرکت ارائهدهنده BNPL که با همکاری یکدیگر، فرآیند خرید را دگرگون میسازند. این همکاری به گونهای طراحی شده که هر سه طرف از آن به شکلی ارزشمند بهرهمند شوند.
شرکت ارائهدهنده BNPL، که معمولاً یک شرکت فینتک است، نقش واسطه و تسهیلگر اصلی را ایفا میکند. این شرکت، به جای مشتری، کل مبلغ خرید را به صورت کامل و فوری به فروشگاه پرداخت میکند. این اقدام نه تنها اطمینان خاطر را به فروشنده میدهد، بلکه به او امکان میدهد تا بدون نگرانی بابت ریسک عدم پرداخت، کالا یا خدمات خود را به مشتری تحویل دهد. از سوی دیگر، مشتری که حالا بدهکار شرکت BNPL شده است، هزینه خرید خود را در یک برنامه زمانی مشخص و به صورت اقساطی به آن شرکت پرداخت میکند. این سیستم هوشمندانه، قدرت خرید مشتری را به شکل چشمگیری افزایش میدهد، بدون آنکه او را درگیر فرآیندهای پیچیده و زمانبر دریافت وامهای سنتی کند.
فرآیند استفاده از این سرویس چگونه است؟
- پرداخت از طریق درگاه پرداخت: مشتری پس از انتخاب کالا، به صفحه درگاه پرداخت منتقل میشود. در کنار گزینههای پرداخت سنتی مانند کارت بانکی، گزینه “پرداخت با BNPL” را مشاهده میکند.
- اعتبارسنجی فوری و هوشمند: با انتخاب این گزینه، مشتری به سیستم شرکت BNPL متصل میشود. این سیستم با استفاده از دادههای موجود (که به لطف مفهوم بانکداری باز و مجوزهای دادهای مشتری امکانپذیر شده) یک اعتبارسنجی سریع و بینیاز به مدارک انجام میدهد.
- تأیید خرید و پرداخت به فروشنده: پس از تأیید، شرکت BNPL کل مبلغ خرید را به صورت کامل و در اسرع وقت به حساب فروشنده واریز میکند. بنابراین، فروشنده بدون هیچ ریسکی، کالا را برای مشتری ارسال میکند.
- بازپرداخت اقساط: مشتری نیز مبلغ بدهی خود را در قالب چندین قسط، طبق زمانبندی مشخص شده، به شرکت BNPL بازپرداخت میکند. این اقساط معمولاً بدون بهره هستند، اما در صورت تأخیر، جریمههای مالی اعمال میشود.
مزایای کلیدی BNPL
برای مشتریان:
- افزایش قدرت خرید: BNPL به مشتریان امکان میدهد تا کالاهایی را که قبلاً خارج از بودجهشان بود، به راحتی خریداری کنند.
- تجربه کاربری بینقص: فرآیند خرید با BNPL بسیار سریع و ساده است و تجربه کاربری (UX) را به شدت بهبود میبخشد.
- انعطافپذیری مالی: این سرویس به افراد اجازه میدهد تا جریان نقدی خود را بهتر مدیریت کنند و فشار مالی ناشی از خریدهای بزرگ را کاهش دهند.
برای کسبوکارها:
- افزایش نرخ تبدیل و فروش: با ارائه BNPL در درگاه پرداخت خود، کسبوکارها میتوانند نرخ تبدیل (Conversion Rate) خود را به شکل چشمگیری افزایش دهند.
- کاهش سبد خرید رها شده: بسیاری از مشتریان به دلیل عدم توانایی در پرداخت یکباره، سبد خرید خود را رها میکنند؛ BNPL این مشکل را برطرف میکند.
- جذب مشتریان جدید: ارائه یک راه حل پرداخت مدرن و جذاب، مشتریان جدیدی را به سمت کسبوکار شما جذب میکند.
نقش حیاتی بانکداری باز در رشد و توسعه BNPL
بانکداری باز (Open Banking)، ستون فقرات و نیروی محرکه اصلی در موفقیت و گسترش جهانی سرویسهای BNPL است. این مفهوم فراتر از یک تغییر تکنولوژیک، به منزله یک انقلاب در نحوه دسترسی و استفاده از دادههای مالی مشتریان است. بانکداری باز با ایجاد API (رابط برنامهنویسی اپلیکیشن)، به شرکتهای فینتک مانند ارائهدهندگان BNPL اجازه میدهد تا با کسب رضایت صریح مشتری، به اطلاعات حسابهای بانکی آنها دسترسی پیدا کنند.
این دسترسی به دادهها، فرآیند اعتبارسنجی را متحول کرده است. در گذشته، ارزیابی اعتبار مشتری فرآیندی زمانبر و مبتنی بر مدارک کاغذی و سوابق اعتباری محدود بود که توسط بانکها انجام میشد. اما به لطف بانکداری باز، شرکتهای BNPL میتوانند به صورت آنی و در لحظه خرید، به دادههایی مانند گردش حساب، میزان درآمد، الگوهای خرجکرد و تعهدات مالی مشتری دسترسی یابند. این اطلاعات غنی و لحظهای، به الگوریتمهای هوش مصنوعی اجازه میدهد تا با دقت بسیار بالا، ریسک اعتباری هر فرد را ارزیابی کرده و در کمتر از چند ثانیه، تأیید یا رد اعتبار او را اعلام کنند.
در نتیجه، بانکداری باز فرآیند اعتبارسنجی را از یک مانع سنتی به یک مزیت رقابتی برای BNPL تبدیل کرده است. این قابلیت، تجربهای کاربری (UX) بسیار روان و بیدردسر را برای مشتری فراهم میکند و نیاز به ضامن، وثیقه یا حتی ارائه فیش حقوقی را از بین میبرد. بدون وجود زیرساخت بانکداری باز، سرویسهای BNPL هرگز نمیتوانستند به سرعت، مقیاس و کارایی امروزی خود دست یابند و همچنان درگیر فرآیندهای سنتی و ناکارآمد باقی میماندند. این همافزایی میان این دو نوآوری، آیندهای را رقم میزند که در آن پرداختهای آنلاین و دسترسی به اعتبار، برای همه افراد سادهتر، سریعتر و عادلانهتر است.
BNPL در ایران
در ایران نیز این خدمت با نامهای مختلفی مانند «خرید اعتباری» یا «الان بخر، بعداً پرداخت کن» توسط شرکتهای فینتک و پرداخت الکترونیک ارائه میشود. برخلاف مدل جهانی که اغلب با بانکداری باز مرتبط است، در ایران شرکتها برای اعتبارسنجی از روشهای دیگری مانند سوابق اعتباری در بانک مرکزی یا سفته الکترونیک استفاده میکنند.
نحوه ارائه خدمت:
- شرکتهای فینتک: بسیاری از شرکتهای شناختهشده مانند اسنپپی، دیجیپی و ازکیوام این سرویس را ارائه میدهند.
- فرآیند اعتبارسنجی: مشتری برای استفاده از این سرویس، باید یک بار در پلتفرم ارائهدهنده ثبتنام کند و با ارائه مدارکی مانند کارت ملی و گاهی سفته الکترونیک، اعتبارسنجی میشود. پس از تأیید، یک سقف اعتبار برای او تعیین میگردد.
- نحوه استفاده: مشتری در فروشگاههای طرف قرارداد (که میتواند آنلاین یا حضوری باشد)، در زمان پرداخت، گزینه خرید اعتباری را انتخاب میکند و مبلغ از سقف اعتبار او کسر میشود. سپس مشتری مبلغ را در چند قسط (معمولاً ۱ تا ۴ قسط) به شرکت فینتک بازمیگرداند.
با وجود برخی تفاوتها با مدل جهانی، این سرویس در ایران نیز به سرعت در حال رشد است و به کسبوکارها کمک میکند تا با ارائه راهکاری جذاب و مدرن، فروش خود را افزایش دهند.
