صورتهای مالی در واقع خلاصه وضعیت مالی یک کسبوکار هستند. حسابرس کسی است که بررسی میکند این اطلاعات درست ثبت شدهاند و میشود به آنها اعتماد کرد یا نه. نام حسابرس زمانی پررنگتر میشود که کسبوکار رشد میکند؛ مثل زمانی که شرکت برای دریافت وام اقدام میکند، وارد همکاریهای بزرگتر میشود یا از سمت سازمان امور مالیاتی نیاز به بررسی دقیقتر پیدا میکند.
در این مقاله بهصورت ساده و کاربردی توضیح میدهیم حسابرس کیست، چه وظایفی دارد، چه تفاوتی با حسابدار دارد، گزارش حسابرسی چه انواعی دارد و در نهایت کسبوکارها چه زمانی با حسابرسی روبهرو میشوند و چطور باید برای آن آماده باشند.
خلاصه مقاله:
- حسابرس فرد یا موسسهای مستقل است که درستی صورتهای مالی را بررسی کرده و درباره آن اظهارنظر میکند.
- حسابرسی انواع مختلفی دارد، از جمله: حسابرسی صورتهای مالی، داخلی، عملیاتی، رعایتی، قانونی و مالیاتی.
- حسابدار اطلاعات مالی را ثبت میکند، در حالی که حسابرس آنها را بررسی و تأیید میکند؛ این دو نقش مکمل یکدیگرند، نه یکسان.
- خروجی کار حسابرس یکی از چهار نوع گزارش است: مقبول، مشروط، مردود یا عدم اظهارنظر؛ هرکدام پیام مشخصی برای بانکها، سرمایهگذاران و سازمان امور مالیاتی دارد.
- طبق ماده ۲۷۲ قانون مالیاتهای مستقیم، برخی کسبوکارها موظف به ارائه گزارش حسابرسی هستند و عدم ارائه آن میتواند مشمول جریمه شود.
حسابرس کیست؟
حسابرس (Auditor) فرد یا موسسهای است که صورتهای مالی و مدارک حسابداری یک سازمان را بررسی میکند تا مشخص شود این اطلاعات تا چه حد درست، کامل و مطابق قوانین و استانداردهای حسابداری هستند. نتیجه کار حسابرس یک نظر حرفهای است درباره اینکه میتوان به گزارشهای مالی اعتماد کرد یا نه.
نکته مهم در کار حسابرس «استقلال» اوست؛ یعنی نباید در نتیجه این بررسی نفعی داشته باشد. به همین دلیل، حسابرس مستقل نمیتواند در شرکت مورد بررسی نقش مدیریتی، شراکت یا وابستگی مالی داشته باشد. همین استقلال باعث میشود گزارش او برای بانکها، سرمایهگذاران و نهادهای رسمی قابل اتکا باشد.
در ایران، حسابرسی رسمی زیر نظر دو نهاد اصلی انجام میشود: سازمان حسابرسی برای بخشهای دولتی و عمومی، و جامعه حسابداران رسمی ایران برای حسابداران و موسسات بخش خصوصی.
حسابرسی چیست و چرا انجام میشود؟
حسابرسی فرایندی است که در آن یک فرد یا موسسه مستقل، اطلاعات مالی یک سازمان را بهصورت دقیق بررسی میکند تا مشخص شود این اطلاعات تا چه حد درست و قابل اعتماد هستند.
به زبان سادهتر، حسابرسی یعنی بررسی و راستیآزمایی گزارشهای مالی برای پاسخ به این سوال: «آیا این عددها واقعیت دارند و میشود به آنها اعتماد کرد؟»
حسابرسی معمولا با چند هدف اصلی انجام میشود:
- اعتباردهی به صورتهای مالی: بررسی میشود که گزارشهای مالی تا چه حد تصویر درست و قابل اعتمادی از وضعیت شرکت ارائه میدهند.
- کشف اشتباه و تقلب: خطاهای سهوی یا دستکاریهای احتمالی در ثبتهای مالی شناسایی میشود.
- بررسی رعایت قوانین: مشخص میشود که عملکرد شرکت تا چه حد با قوانین مالیاتی، تجاری و استانداردهای حسابداری هماهنگ است.
- بهبود کنترلهای داخلی: نقاط ضعف در فرآیندهای مالی شناسایی شده و برای اصلاح آنها پیشنهاد ارائه میشود.
در نهایت، برای صاحبان کسبوکار، حسابرسی فقط یک الزام اداری نیست. گزارش حسابرسی معتبر میتواند بهعنوان یک سند قابل اتکا، مسیر دریافت وام بانکی، جذب سرمایهگذار و حضور در مناقصات و یا حضور در بورس را سادهتر کند، چون نشان میدهد وضعیت مالی شرکت شفاف و قابل بررسی است.
انواع حسابرسی کدام است؟
حسابرسی بسته به هدف و نوع بررسی، به چند دسته اصلی تقسیم میشود. هرکدام از اینها روی بخش متفاوتی از فعالیت مالی و مدیریتی سازمان تمرکز دارند:
۱. حسابرسی صورتهای مالی
رایجترین نوع حسابرسی است. در این نوع، حسابرس بررسی میکند که صورتهای مالی (مثل ترازنامه، سود و زیان و جریان وجوه نقد) بر اساس استانداردهای حسابداری درست تهیه شدهاند یا نه. مخاطب اصلی این گزارش بانکها، سرمایهگذاران و سهامداران هستند.
۲. حسابرسی داخلی
این نوع حسابرسی در داخل خود سازمان انجام میشود. هدف آن بررسی مداوم فرایندها، کنترلهای داخلی و مدیریت ریسک است. حسابرس داخلی در اکثر مواقع کارمند شرکت است و گزارش خود را به مدیران ارشد یا هیئتمدیره ارائه میدهد، نه به بیرون سازمان.
۳. حسابرسی عملیاتی
در این نوع حسابرسی، تمرکز فقط روی عددها نیست؛ بلکه روی کارایی و بهرهوری است. یعنی بررسی میشود آیا منابع سازمان به شکل بهینه استفاده میشوند یا خیر و کجاها هزینههای اضافی وجود دارد. خروجی آن عمدتا پیشنهادهای مدیریتی برای بهبود عملکرد است.
۴. حسابرسی رعایتی
در اینجا بررسی میشود که سازمان تا چه حد قوانین، مقررات و دستورالعملها را رعایت کرده است. این قوانین میتواند شامل قوانین مالیاتی، بیمه، کار یا حتی آییننامههای داخلی شرکت باشد.
۵. حسابرسی قانونی
این نوع حسابرسی در شرایط خاص در پروندههای حساس مثل اختلافات حقوقی یا احتمال تخلف انجام میشود. حسابرس قانونی با دقت بالا شواهد مالی را بررسی میکند و گزارش او میتواند در مراجع قضایی مورد استفاده قرار بگیرد.
۶. حسابرسی مالیاتی
در این حالت، سازمان امور مالیاتی یا حسابرسان مورد تأیید آن، اسناد و دفاتر مالی را بررسی میکنند تا مشخص شود مالیات بر اساس درآمد واقعی و درست محاسبه شده است. این نوع حسابرسی برای بسیاری از کسبوکارها آشناترین شکل حسابرسی است.
انواع حسابرس؛ داخلی، مستقل و دولتی
حسابرسها بر اساس جایگاه و نوع مسئولیتشان به سه گروه اصلی تقسیم میشوند:
۱. حسابرس داخلی
حسابرس داخلی کارمند خود سازمان است و بهصورت مستمر فرایندها، عملیات و کنترلهای داخلی را بررسی میکند. نقش او بیشتر شبیه یک ناظر درونسازمانی است که وضعیت مالی و عملیاتی شرکت را پایش میکند و گزارشهایش را به مدیریت ارشد یا هیئتمدیره ارائه میدهد.
۲. حسابرس مستقل
حسابرس مستقل در مؤسسات حسابرسی فعالیت میکند و از بیرون سازمان، صورتهای مالی را بررسی و ارزیابی میکند. اعتبار گزارشهای رسمی برای بانکها، بورس و سازمان امور مالیاتی معمولا به گزارش همین گروه وابسته است. حسابرسان مستقلی که عضو «جامعه حسابداران رسمی ایران» باشند، با عنوان «حسابدار رسمی» شناخته میشوند.
۳. حسابرس دولتی
حسابرس دولتی در نهادهایی مانند سازمان حسابرسی و دیوان محاسبات کشور فعالیت میکند. وظیفه او رسیدگی به شرکتهای دولتی، نهادهای عمومی و نظارت بر نحوه مصرف بودجههای عمومی است.
سلسلهمراتب در مؤسسات حسابرسی
در مؤسسات حسابرسی، مسیر شغلی و مسئولیتها بهصورت مرحلهای تعریف میشود:
- کمکحسابرس: انجام کارهای اجرایی و جمعآوری اطلاعات مالی
- حسابرس: اجرای بخشهای مشخصی از برنامه حسابرسی
- حسابرس ارشد: برنامهریزی و هدایت تیم رسیدگی
- سرپرست و مدیر حسابرسی: نظارت نهایی، کنترل کیفیت و امضای گزارش حسابرسی
موسسه حسابرسی چیست و چه کاری انجام میدهد؟
در ایران، حسابرسی مستقل عمدتا توسط افراد انجام نمیشود، بلکه از طریق موسسات حسابرسی صورت میگیرد. این موسسات شخصیتهای حقوقی حرفهای هستند که زیر نظر «جامعه حسابداران رسمی ایران» فعالیت میکنند و تیمی از نیروهای تخصصی از کمکحسابرس تا شریک حسابرسی را در اختیار دارند.
فعالیت این موسسات فقط به بررسی صورتهای مالی محدود نیست. خدمات آنها میتواند شامل حسابرسی مالیاتی (طبق ماده ۲۷۲)، بازرسی قانونی شرکتها، انجام حسابرسی داخلی بهصورت برونسپاریشده و ارائه گزارشهای اطمینانبخشی ویژه مثل گزارشهای موردنیاز برای افزایش سرمایه باشد.
برای انتخاب یک موسسه حسابرسی معتبر، لیست موسسات دارای مجوز در سایت جامعه حسابداران رسمی ایران منتشر میشود و در برخی موارد، رتبهبندی کیفی آنها نیز بهصورت دورهای در دسترس است. اگر کسبوکار شما مشمول حسابرسی است، بهتر است قرارداد با موسسه حسابرسی را پیش از پایان سال مالی نهایی کنید؛ چون انتخاب دیرهنگام باعث تأخیر در ارائه گزارش و حتی جریمههای مرتبط میشود.
وظایف حسابرس چیست؟
وظایف حسابرس بسته به نوع حسابرسی ممکن است متفاوت باشد، اما در همه حالتها چند مسئولیت اصلی بین آنها مشترک است:
- بررسی صحت و کامل بودن صورتهای مالی و دفاتر قانونی
- ارزیابی انطباق ثبتهای مالی با استانداردهای حسابداری و قوانین مربوطه
- بررسی و آزمون کنترلهای داخلی و شناسایی نقاط ضعف احتمالی
- کشف خطاها و موارد مشکوک به تقلب و گزارش آنها
- حضور و نظارت بر انبارگردانی پایان دوره برای اطمینان از واقعی بودن موجودیها
- مستندسازی شواهد رسیدگی و تهیه کاربرگهای حسابرسی
- تهیه گزارش نهایی و ارائه اظهارنظر حرفهای درباره صورتهای مالی
- ارائه پیشنهاد برای بهبود فرایندها و کنترلهای داخلی
یک نکته مهم برای مدیران این است که نقش حسابرس «اصلاحکننده» نیست، بلکه «بررسیکننده و گزارشدهنده» است. اگر خطا یا مغایرتی شناسایی شود، حسابرس آن را گزارش میکند و اصلاح آن بر عهده حسابدار و مدیریت شرکت است. به همین دلیل، حسابرسی جایگزین یک سیستم حسابداری منظم و دقیق نمیشود، بلکه مکمل آن است.
تفاوت حسابدار و حسابرس چیست؟
حسابدار و حسابرس دو نقش کاملاً متفاوت در سیستم مالی هستند، اما چون اسمشان شبیه است، با هم اشتباه گرفته میشوند. بهطور ساده، حسابدار اطلاعات مالی را ثبت و گزارش میکند، در حالی که حسابرس همان اطلاعات را بررسی و راستیآزمایی میکند. یعنی حسابداری «ساختن گزارش مالی» است و حسابرسی «اطمینان از درست بودن آن».
در سطح بالاتر از این نقشها، مدیر مالی قرار دارد که مسئول مدیریت کل جریانهای مالی و تصمیمگیریهای کلان مالی در سازمان است. برای آشنایی بیشتر با این نقش، میتوانید مقاله «وظایف مدیر مالی چیست؟» را بخوانید.
| معیار | حسابدار | حسابرس |
| ماهیت کار | ثبت، طبقهبندی و گزارش رویدادهای مالی | بررسی و اعتبارسنجی گزارشهای مالی |
| زمان انجام کار | مستمر و روزانه در طول سال مالی | در پایان دوره مالی یا بهصورت مقطعی |
| ارتباط با شرکت | کارمند یا عضو تیم مالی شرکت | مستقل از شرکت (بهجز حسابرس داخلی) |
| مسئولیت در برابر خطا | اصلاح اشتباهات و ثبت صحیح اطلاعات | شناسایی و گزارش خطاها، بدون مسئولیت اصلاح |
| نقطه شروع کار | از زمان وقوع رویدادهای مالی | پس از تکمیل فرآیند ثبتهای حسابداری |
| خروجی نهایی | صورتهای مالی و گزارشهای مالی دورهای | گزارش حسابرسی و اظهارنظر حرفهای درباره آنها |
از نظر مسیر آموزشی هم این دو متفاوتاند. حسابداری با مدرک کارشناسی و تسلط بر استانداردهای حسابداری آغاز میشود، اما حسابرس شدن به تجربه کار حرفهای در موسسات حسابرسی، تسلط بر استانداردهای حسابرسی و برای رسیدن به عنوان حسابدار رسمی، قبولی در آزمون جامعه حسابداران رسمی ایران نیاز دارد.
گزارش حسابرسی چیست و چه انواعی دارد؟
نتیجه نهایی کار حسابرس مستقل در قالب «گزارش حسابرسی» ارائه میشود. این گزارش نشان میدهد صورتهای مالی تا چه حد قابل اعتماد هستند و چهار حالت اصلی دارد:
| نوع گزارش | یعنی چه؟ | پیام آن برای بانک و سرمایهگذار |
| مقبول | صورتهای مالی از همه جنبههای بااهمیت، منصفانه و مطابق استانداردها ارائه شدهاند | بیشترین سطح اعتماد؛ وضعیت مطلوب |
| مشروط | صورتهای مالی در کلیت درست است، اما در یک یا چند بخش ابهام یا ایراد مشخص وجود دارد | قابل بررسی؛ نیاز به توجه به موارد ذکرشده |
| مردود | صورتهای مالی تصویر نادرستی از واقعیت ارائه میدهد | عدم اعتماد؛ ریسک بالا |
| عدم اظهارنظر | حسابرس به دلیل نبود شواهد کافی نتوانسته قضاوت کند | ابهام جدی؛ قابل اتکا نیست |
برای یک کسبوکار، گزارش حسابرسی فقط یک سند فنی نیست، بلکه در عمل نوعی «اعتبار مالی» محسوب میشود. گزارش مقبول میتواند مسیر دریافت تسهیلات بانکی یا جذب سرمایهگذار را سادهتر کند. در مقابل، گزارشهای مشروط، مردود یا عدم اظهارنظر معمولا با بررسیهای بیشتر و حساسیت بالاتر از سمت بانکها و نهادهای مالی همراه میشوند.
🏢 بانکداری شرکتی زیبال
مدیریت تمامی حسابهای بانکی کسبوکار، اینترنت بانک تمامی بانکهای شما
- مدیریت نقدینگی ( انتقال وجه کارتابلی، استراتژیهای انتقال وجه)
- واریز هوشمند
- امکان واریز شناسهدار
استانداردهای حسابرسی؛ معیار قضاوت حسابرس
حسابرس بر اساس سلیقه شخصی تصمیمگیری نمیکند. تمام کار او بر پایه مجموعهای از قواعد رسمی به نام «استانداردهای حسابرسی» انجام میشود که در ایران توسط سازمان حسابرسی تدوین و منتشر شده است.
این استانداردها به سه دسته اصلی تقسیم میشوند:
- استانداردهای عمومی: مربوط به صلاحیت و ویژگیهای خود حسابرس است؛ مثل دانش و تجربه کافی، استقلال حرفهای و رعایت دقت و بیطرفی در تمام مراحل کار.
- استانداردهای اجرای عملیات: مربوط به نحوه انجام رسیدگی است؛ شامل برنامهریزی صحیح، شناخت سیستمهای داخلی شرکت و جمعآوری شواهد کافی و قابل اتکا.
- استانداردهای گزارشگری: مربوط به خروجی نهایی کار است؛ یعنی گزارش باید بهوضوح مشخص کند صورتهای مالی تا چه حد مطابق استانداردهای حسابداری تهیه شدهاند و حسابرس چه نظری درباره آنها دارد.
در عمل، آشنایی با این استانداردها برای مدیران هم مفید است. هر زمان حسابرس مدارکی را درخواست میکند، در واقع در چارچوب همین قواعد عمل میکند؛ بنابراین همکاری سریعتر و دقیقتر با او میتواند فرآیند رسیدگی را کوتاهتر و نتیجه نهایی را شفافتر کند.
کسبوکار شما چه زمانی حسابرسی میشود؟
یکی از سوالهای مهم برای هر صاحب کسبوکار این است که اصلاً چه زمانی پای حسابرس به شرکت باز میشود. این موضوع از سه مسیر اصلی اتفاق میافتد:
۱. الزام قانونی به حسابرسی صورتهای مالی
در برخی شرایط، قانون شرکتها را ملزم به ارائه صورتهای مالی حسابرسیشده میکند. طبق ماده ۲۷۲ قانون مالیاتهای مستقیم، سازمان امور مالیاتی میتواند بر اساس معیارهایی مثل میزان درآمد یا جمع داراییها (که هر سال با آییننامهها و بخشنامهها بهروزرسانی میشود) برخی اشخاص حقوقی و حقیقی را ملزم به ارائه گزارش حسابرسی کند.
در صورت مشمول بودن و عدم ارائه گزارش در مهلت مقرر، جریمهای معادل ۲۰ درصد مالیات متعلق در نظر گرفته میشود. اگر کسبوکار شما در حال رشد است، بررسی این موضوع بهتر است با کمک مشاور مالیاتی انجام شود.
۲. حسابرسی مالیاتی
با اجرای قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مودیان، بخش زیادی از اطلاعات فروش بهصورت سیستمی در اختیار سازمان امور مالیاتی قرار دارد. اگر اطلاعات اظهارنامه با دادههای ثبتشده در این سامانهها همخوانی نداشته باشد، احتمال رسیدگی و حسابرسی مالیاتی افزایش پیدا میکند.
برای کسبوکارهای آنلاین، تراکنشهای درگاه پرداخت یکی از منابع اصلی این دادههاست. به همین دلیل، موضوع اتصال درگاه پرداخت به پرونده مالیاتی و هماهنگی آن با اظهارنامه اهمیت زیادی دارد.
۳. الزامهای قراردادی و شرکتی
در برخی مواقع، حسابرسی نه بهدلیل قانون مالیاتی، بلکه بهدلیل نیازهای تجاری انجام میشود. بانکها برای ارائه تسهیلات بزرگ، سرمایهگذاران برای ورود به شرکت و برخی مناقصات برای ارزیابی صلاحیت مالی، گزارش حسابرسیشده درخواست میکنند. همچنین شرکتهای سهامی عام و شرکتهای پذیرفتهشده در بورس نیز بهطور دائمی مشمول حسابرسی مستقل هستند.
چطور برای حسابرسی آماده باشیم؟ پنج اقدام عملی
حسابرسی برای کسبوکاری که نظم مالی دارد، یک فرآیند قابل پیشبینی است، نه یک بحران. این پنج اقدام میتواند آمادگی شما را بهطور جدی بالا ببرد:
- حساب شخصی و تجاری را جدا کنید.
مخلوط شدن این دو حساب، هم فرآیند رسیدگی را طولانیتر میکند و هم میتواند باعث ایجاد ابهام در درآمدها شود. - پرونده مالیاتی و کد مالیاتی را از ابتدا درست تشکیل دهید.
اگر با این موضوع آشنا نیستید، راهنمای «کد مالیاتی چیست» و مطالعه آن میتواند نقطه شروع مناسبی باشد. - تراکنشها و تسویهها را مستند نگه دارید.
باید بین فروش ثبتشده و گردش حساب بانکی هماهنگی وجود داشته باشد تا در زمان رسیدگی ابهامی ایجاد نشود. - دفاتر قانونی را بهموقع و منظم ثبت کنید.
بخش زیادی از گزارشهای مشروط یا ایرادهای حسابرسی، به دلیل تأخیر یا بینظمی در ثبت دفاتر اتفاق میافتد. - اسناد هزینهها را کامل نگهداری کنید.
هر هزینهای که سند معتبر نداشته باشد، در رسیدگی ممکن است از هزینههای قابل قبول حذف شود و اثر مالیاتی ایجاد کند.
چگونه حسابرس شویم؟ مهارتها و مسیر شغلی
اگر این مقاله را از زاویه مسیر شغلی میخوانید، مسیر معمول ورود به حرفه حسابرسی به این شکل است: تحصیل در رشته حسابداری یا رشتههای مالی مرتبط، شروع کار بهعنوان کمکحسابرس در یک موسسه حسابرسی، رشد مرحلهای تا حسابرس ارشد و سرپرست، و در نهایت شرکت در آزمون «حسابدار رسمی» جامعه حسابداران رسمی ایران برای رسیدن به بالاترین سطح حرفهای.
مهارتهای این حرفه فقط به دانش حسابداری و استانداردهای حسابرسی محدود نمیشود. تفکر تحلیلی و نگاه نقادانه، دقت بالا در جزئیات، تسلط بر قوانین مالیاتی و تجاری، توانایی کار با نرمافزارهای مالی و تحلیل داده، و مهارت گزارشنویسی و ارتباط موثر با مدیران از مهارتهای کلیدی این مسیر هستند. درآمد حسابرسان نیز بسته به سطح شغلی، اندازه موسسه و تجربه متفاوت است و از ردههای ابتدایی تا سطح شریک موسسه، بازه گستردهای دارد.
جمعبندی
حسابرس، داور مستقل اعداد یک کسبوکار است. او صورتهای مالی را بررسی میکند، میزان انطباق آنها با استانداردها و قوانین را میسنجد و در نهایت با یکی از چهار گزارش مقبول، مشروط، مردود یا عدم اظهارنظر مشخص میکند که تا چه حد میتوان به این اعداد اعتماد کرد.
برای صاحبان کسبوکار، آشنایی با حسابرسی فقط یک موضوع نظری نیست؛ هرچه کسبوکار رشد کند، فاصله آن تا مواجهه با حسابرسی کمتر میشود. آمادگی برای این مرحله از امروز شروع میشود: تفکیک حسابها، نظم در پرونده مالیاتی، ثبت دقیق رویدادها و هماهنگی تراکنشهای درگاه پرداخت با اظهارنامه.
در این مسیر، زیرساخت پرداخت شفاف نقش مهمی دارد؛ درگاه پرداخت و بانکداری شرکتی زیبال با گزارشهای دقیق تراکنش و تسویه، به شفافتر شدن این تصویر کمک میکند.
سوالات متداول
تفاوت حسابدار و حسابرس چیست؟
حسابدار اطلاعات مالی را ثبت و گزارش میکند و حسابرس بهصورت مستقل درستی همان اطلاعات را بررسی و درباره آن اظهارنظر میکند؛ حسابداری تولید اطلاعات است و حسابرسی اعتبارسنجی آن.
چه شرکتهایی مشمول حسابرسی الزامی هستند؟
شرکتهای سهامی عام و بورسی، نهادهای عمومی، و همچنین بر اساس ماده ۲۷۲ قانون مالیاتهای مستقیم، اشخاصی که درآمد یا جمع دارایی آنها از نصاب اعلامی سازمان امور مالیاتی بیشتر باشد. این نصابها بهصورت دورهای تغییر میکنند و باید هر سال بررسی شوند.
اگر گزارش حسابرسی ارائه نشود چه اتفاقی میافتد؟
برای مشمولان ماده ۲۷۲، عدم ارائه گزارش حسابرسی در مهلت مقرر میتواند جریمهای معادل ۲۰ درصد مالیات متعلق به همراه داشته باشد. علاوه بر آن، نبود گزارش حسابرسی معمولاً دسترسی شرکت به تسهیلات بانکی و جذب سرمایهگذار را نیز محدود میکند.
گزارش حسابرسی مشروط یعنی چه؟
یعنی حسابرس صورتهای مالی را در کلیت قابل اتکا میداند، اما در یک یا چند بخش مشخص (مثلا نبود مستندات کافی) ابهام وجود دارد. این موارد در متن گزارش توضیح داده میشوند و باید در تصمیمگیری لحاظ شوند.
